Het oh zo katholieke Polen begint nu vele jaren dan ons land de gevolgen te voelen van de verkeerde houding van de Katholieke Kerk tegenover priesters die jongeren misbruikten.
Uit nieuw onderzoek blijkt dat het kerkbezoek nergens ter wereld zo snel
achteruit boert als in Polen én dat de Poolse kerk voor het eerst
schadevergoeding moet betalen aan een slachtoffer van misbruik.
In 1980 ging nog meer dan de helft van de Polen regelmatig ter kerke,
in 1986 was dat gezakt tot een derde. Nergens ter wereld gaat het
kerkbezoek zo massief achteruit, concludeert het Pew Research Center.
Voor het ogenblik blijft Karol Wojtyla, alias paus Johannes-Paulus de Tweede nog steeds de belangrijkste Pool uit de wereldgeschiedenis genoemd. Toen hij in 2005 stierf, was er een hele generatie Polen opgegroeid die
hem en alleen hem als paus hadden gekend. De “Generatie JP2” wordt ze
genoemd. Bij hen en veel andere landgenoten was Wojtyla de man die met
zijn subtiele en dappere uitspraken mee had gezorgd voor de instorting
van het communisme, de terugkeer van de vrijheid in Polen en de
toetreding tot de Europese Unie. Redenen genoeg dus voor langdurige en
diepe dankbaarheid.
Maar de opvolger van JP2, de Duitser Joseph Aloisius Ratzinger, bleek met zijn hang
naar uiterlijk vertoon niet meteen populair in Polen. De Generatie JP2
bleef haar idool trouw en ging niet massaal achter de nieuwe paus aan
marcheren.
Ook de huidige paus Franciscus I is geen onverdeeld
succesnummer in Polen.
De clerus is er verdeeld langs progressieve en
conservatieve krijtlijnen.
De progressieve vleugel, traditioneel sterk in universiteitsstad
Krakau, draagt de eenvoudige paus een warm hart toe. Maar de
conservatieven, met aloud bolwerk Torun, zeggen openlijk dat deze paus
een fout begaat door waarden als eenvoud, nederigheid en dienstbaarheid
centraal te stellen.
Liever houden de conservatieven vast aan het idee van een machtige en
sturende kerk waar noch binnen de eigen rangen, noch bij de gelovige
kudde twijfel wordt gezaaid. Die gelovige kudde ziet die tweespalt en
houdt er niet van. Bewijs? Ondanks de teruglopende cijfers voor
kerkbezoek, noemt volgens Pew Research Center 93 procent van de Polen
zich katholiek. De kloof tussen individueel geloof en de kerk als
instituut is kilometers diep.
De resultaten van het onderzoek raken uitgerekend bekend terwijl de
bioscopen vol lopen voor ‘Kler’. De film gooit een bom op de kerk en de
Poolse samenleving in haar geheel. Onder de slogan “Niets menselijks is
hen vreemd” toont ‘Kler’ priesters die zich te buiten gaan aan wodka,
financieel gewin, minnaressen en misbruik van kinderen. Nu ook in België
te zien.
In het openingsweekend ging maar liefst een miljoen Polen ‘Kler’
bekijken. Dat is meer dan één Pool op veertig.
Er zitten heel wat hilarische scènes in ‘Kler’. Zo zie je een vrouw
handenwringend en huilend haar biecht afleggen terwijl de priester aan
de andere kant van het luikje stomdronken in slaap is gevallen. Wanneer
een minnares van een priester meldt dat ze zwanger is, vraagt de man
nurks waarom ze geen voorbehoedsmiddelen heeft gebruikt, waarop de jonge
vrouw antwoordt: “Dat laat mijn katholieke geloof niet toe.”
Het zijn scènes waarbij de hele zaal schuddebuikt van het lachen,
lachjes van herkenning vaak. Maar later in de film gaat het om
grootschalige fraude en over kindermisbruik en dan kan je in de cinema
een speld horen vallen.
Men kan indenken dat de Poolse Katholieke Kerk niet blij is met deze kritische film. Zoals de Kerk ook vroeger in Vlaanderen een ban over boeken en films uitsprak heeft zij nu ook deze film in de ban geslagen.
Ook binnen de nationalistische, katholieke regering van ‘Recht en
Rechtvaardigheid’ valt de film slecht. De onderminister van Justitie
noemde ‘Kler’ “een laffe aanval op de kerk”. De CEO van de openbare
omroep, die trouw aan de leiband van de regering loopt, zei dat hij
regisseur Wojtech Smarzowski “zeker niet zal feliciteren”.
Zoals meestal doet zulk een nieuwsgierig makende antireclame de interesse voor de film niet dalen maar draagt deze bij tot het publieke succes van
de film.
Regisseur Smarzowski brengt met deze film niet zijn eerste kritische kijk op Polen. Hij draaide eerder al gesmaakte films over corruptie bij de
politie en over het soms kille, alcoholische, rauwe huwelijksleven van
sommige Poolse gezinnen.
Met ‘Kler’ viel hij trouwens in de prijzen bij het gerenommeerde
filmfestival van Gdynia. En zo toont de heisa over ‘Kler’ nog maar eens
aan hoe diep verdeeld het huidige Polen is en hoe fel de cultuurstrijd
tussen rechts en progressief-liberaal woedt.
![]()
![]()
